زینب عقیله و اندیشمند

قسمت هشتادو‌ پنجم مجموعه معرفتی شرح و تفسیر احادیث اخلاقی

سید حسین حسینی کارنامی / آذز  1400
 
با تبریک میلاد عقیله بنی هاشم حضرت زینب (س) و روز پرستار و گرامیداشت نام شهدای مدافع حرم یاداشتی کوتاه درباره وصف عقیله و خردمندی حضرت زینب (س) تقدیم می گردد.
 
*مقدمه*
زینب کبری (س) تربیت‌یافته بیت رسالت و نبوت و آیینه تمام‌نمای عفت فاطمی و اصالت محمدی و شجاعت علوی است. رسول گرامی اسلام او را تکریم نموده و بر او ارج نهاده، سخن و کلام او را می‌شنیده و بر آن تحلیل داشته است. زینب دختـر علی و فاطمه از جمله زنان با فضیلت و بزرگواری است که دوراندیشی و فکر با عظمتی داشت. 
او از بهترین بانوان طاهره که دارای روحی بزرگ و مقام تقوی و آیینه سر تا پا نمای رسالت و ولایت بوده،  او در فصاحت و بلاغت یکی از آیات بزرگ الهی گردید و در حلم و کرم و بینایی و بصیرت و تدبیر کارها در میان خاندان بنی هاشم و عرب مشهور شد و میان جمال و جلال و سیرت و صورت و اخلاق و فضیلت را جمع کرده بود. شب ها در حال عبادت و روزها را روزه داشت و به تقوا و پرهیزگاری معروف بود.
 
از تاریخ درخشان و سراسر شورآفرین زندگی این بانوی سترگ بیش از ۱۳۷۰ سال می گذرد و طبق پژوهشی که انجام گرفته بیش از یکصد و هفتاد کتاب مستقل  و صدها مقاله نوشته شده است. (فاطمة الزهراء بهجة قلب المصطفی، ج 2، ص 636؛ زینب الکبری، علامه جعفر نقدی، ص 18)
 
*لقب عقیله و خردمندی برای زینب (س)*
 
در منابع معتبره برای حضرت زینب زکیه بیش از شصت لقب بیان شده که *یکی از مهمترین خصایص وی «عقیله و خردمندی»*: عقیلة ‌الطالبین، عقیلة القریش، عقیلة النساء و عقیله بنی هاشم است. 
عقیل صفت مشبهه و عقیله مونث آن و به معنای صاحب عقل و تدبیر است. عقیله زنی را می گویند که در میان خویشانش کریمه و گرامی بوده و درخانه‌اش عزیز و ارجمند و دارای عقل و تدبیر است. در فرهنگ عربی عقیله به زن خردمندی می گویند که مسائل را با صبر و خرد بالا حل و فصل کند و در کارش دوراندیشی و آینده نگری داشته باشد. (علی نمازی، مستدرک سفینه البحار، ج 4، ص 313) 
 
*گفتار علمای اسلام در یاره عقل و تدبیر حضرت زینب (س)*
دانشمندان شیعه و سنی او را بانوی متفکر و اندیشمند معرفی کرده و او را به خرمندی ستودند. به عنوان نمونه تنها گفتار چند تن از مورخان و محدثان اهل سنت را بیان می نماییم.
*عزالدین ابن اثیر* از مشاهیر ادب عربی اهل سنت و صاحب کتب فراوان(متوفی سال 632  قمری) می‌نویسد: «زینب دختر علی بن ابی طالب و فاطمه تنها خانم متفکر و دانشمندی بود که از قوت فکر بالایی برخوردار بود. ... بعد از شهادت حسین بن علی به همراه قافله روانه شام گشت و در برابر یزید بن معاویه خطبه‌ای شیوا و پرمعنی ایراد کرد که ایراد آن خطبه درایت و عقل و اندیشه و قدرت بالای قلبی وی را می‌رساند. (اسدالغابة فی معرفة الصحابة، ابن اثیر، ج 7، شماره 6961)
*حافظ جلال‌الدین عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی شافعی* از عالمان اهل سنت و مؤلف آثار بسیار در حدیث و تاریخ و تفسیر (متوفی 911 ق) در رساله «زینبیه » خویش می‌نویسد: «و کانت لبیبة جزلة و عاقلة لها قوه جنانٍ» زینب بانوی هوشمندی توانا و دوراندیش و دارای قلبی پرقوت و پرصلابت بود». (رساله زینبیه، سیوطی)
*محمد فرید وجدی*  نویسنده مصری (متوفی سال 1945 م) می نویسد: «زینب، دختر علی بن ابی طالب، از جمله زنان با فضیلت و بزرگواری است که دوراندیشی و فکر با عظمتی داشت. (دائرة معارف القرن العشرین، ج 4، ص 796 – 795)
 
*علل لقب عقیله برای بانو زینب (س)*
کنیه و القاب هر شخص برخاسته از اوصاف ذاتی او است. در باره لقب عقیله برای حضرت زینب (س) سه علت در گفتار نویسندگان مسلمان به چشم می خورد:
*یکم: مدیریت و درایت و تدبیر او در سفر کربلا:*
او زنی دانشمند، سخن ور، فصیح و بلیغ بود و در بین زنان قریش به خاطر درایت و تدبیر و حلم و بردباریش به این اوصاف ملقب گشت. (فیض الاسلام، خاتون دو سرا، ص 137؛ ابی الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص 119).  
ازکارهای مدبرانه و عاقلانه او این بود که در حین کوچ دادن اسراء به شام دستور داد محمل‌ها را سیاه پوش کنند و خطبه ها خواند و امام سجاد (ع) در حق وی فرمود: «انت بحمدالله عالمة بلا معلمة، فهمة غیر مفهمه»؛ شکر خدا تو دانشمندی هستید بدون این که از کسی تعلیم ببینی و فهیم هستی بدون این که کسی آن را به تو یاد بدهد. (قائمی، زندگانی حضرت زینب، ص 123) عقل و درایتی که زینب داشت حادثه کربلا را رهبری و از فرزندان امام چنان آبرومندانه سرپرستی نمود و جان امام زین العابدین (ع) از مرگ حتمی نجات داد. کاخ یزید را به لرزه در آورد و نهضت حسینی تا به امروز زنده و پاینده نمود. 
بیان سخنان و خطبه‌های عمیق و عالمانه همراه با استدلالات قرآنی در کربلا و بازار کوفه و مجلس ابن زیاد و دربار یزید هر یک شاهدی گویا بر خردمندی زینب کبری است. (علامه قزوینی، زینب من المهد الی اللحد، ص 40) 
*از این رو دکتر شریعتی می گوید:* «گر زینب پیام کربلا را به تاریخ باز نگوید، کربلا در تاریخ مى ‏ماند». «آری ای پیامبر انقلاب حسین! ما می دانیم. ما همه را شنیده ایم . تو پیام کربلا را، پیام شهیدان را، به درستی گذارده ای! (حسین وارث آدم ، ص 206) اگر زینب نبود، کربلا در کربلا مى‏ ماند و حماسه درخشان حسینى اسیر حصار زمان خود مى ‏شد.
 
*دوم: مقام راوی حدیث بودن او:*
از ویژگی های افراد آگاه و بلند مرتبه، روایت حدیث از معصوم (ع) است. زینب (س) راوی حدیث مادرش حضرت زهرا سلام الله علیها و اسماء بین عمیس بود. (عمر رضا کحاله، اعلام النساء فی عالمی العرب و الاسلام، ج 2، ص 92) این گواه دیگری بر خردمندی او است. 
عبدالله بن عباس (متوفی سال 68 ق) از صحابه رسول خدا (ص) وقتی می‌خواهد از زینب چیزی نقل کند می‌گوید: «حدثتنی عقیلتنا زینب» (مازندرانی ، معالی السبطین، ج 2، ص 109) 
تا آن‌جا که امامان معصوم (ع) گاه در ارائه پاسخ به مسائل‌شان به عملکرد ایشان استناد می‌کردند، چنانچه امام صادق علیه السلام برای برخی رفتارها در مصیبت فقدان پدر و برادر و ... به فعل و عمل جناب زینب سلام الله علیها در جریان کربلا استناد می‌نمایند. (محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج 4، ص 307)
سوم: کرسی درس و تدریس:
زینب کبری به خاطر برخورداری از اوصاف عالیه و مجلس تفسیر و درس در کوفه شایستگی برای ملقب شدن به «عقیله»را یافت. این به عنوان گواه دیگر بر فضل و خرد و مقام علمی ایشان است. 
***
*و اما امروز درس هایی که باید از زینب آموخت*
به جز علم و دانش، عقل و منطق، فصاحت و بلاغت او که باید به آن تاسی کرد؛ 
 
*صبروشکیبایی او در برابر سختی‌ها و مصیبت‌ها،* 
*احساس مسئولیت و ثبات قدم او در دینداری،*
*دفاع او از ارزش های اسلامی،*
*وفاداری او به ولایت اولیای الهی،*
*بصیرت او در امور سیاسی*
و ... 
نیز می بایست برای همگان الگو قرار گیرد.
 
*زینبا!*
*کمکم کن تا تو را الگوی زیستنم بدارم و بدانم*
 
*یاری ام کن تا چنان باشم که با امام خویش بودی*
 
آمین یا رب العالمین
کلمات کلیدی

0 نظر برای این مقاله وجود دارد

نظر دهید

متن درون تصویر امنیتی را وارد نمائید:

متن درون تصویر را در جعبه متن زیر وارد نمائید *